knoalsterschrievers
Website van Harry Töben
Over t Knoalster Grunnegs


Wat hier in t Nederlands staait, staait ook in mien essay "Alles over t Knoalster Grunnegs", mor den in t Grunnegs.



Het Gronings

Een streektaal is vooral van waarde als drager van een bepaalde cultuur.  Het is daarom belangrijk om in stand te worden gehouden. Het Gronings is een streektaal die onderdeel is van het Nedersaksisch. De overige streektalen die tot de Nedersaksische streektalen worden gerekend zijn: het Drents, het Twents, het Stellingwerfs, het Veluws, het Sallands, het Achterhoeks, het IJssellands en het Urks. Over de oostgrens komen vele varianten van het Nedersaksisch voor waaronder: het Oostfries, Eemslands, Munsterlands en Westfaals. Het Gronings kent een aantal varianten, afhankelijk van waar men zich in de provincie bevindt; de stad Groningen, Gorecht, Westerkwartier, Hogeland, Fivelingo, Oldambt, Westerwolde, Veenkoloniën, Kanaalstreek. 

 

Het Knoalster Grunnegs als spreektaal
De Kanaalstreek is het jongste stukje Groningen. Het is ontstaan door de ontginning van het veen. Men kwam van heinde en verre om er als kanalengraver of veenarbeider te werken. Nadat het veen was verdwenen, begon men de grond te bewerken en kwamen er  boerderijen. Er kwamen handelaren en er vestigden zich ambachtslieden. Veel kwamen uit Duitsland. De verscheidenheid van de bevolking was groot en heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van een eigen spreektaal die afwijkt van het Veenkoloniaals. De taal die er gesproken wordt ontwikkelde zich vanuit het Veenkoloniaals, Westerwolds, Oldambts en Drents. Waar in andere delen van Groningen het Fries van invloed is geweest, daar is in de Kanaalstreek geen sprake van. Wel worden er veel woorden gebruikt die vanuit het Nederlands komen. Je kunt spreken van het naar het Gronings vertaalde Nederlands. In de Kanaalstreek worden ook veel Nederlandse woorden gebruikt. Aan het vertalen van buitenlandse woorden naar de eigen streektaal, is in de Kanaalstreek minder behoefte dan elders in Groningen. De gesproken taal in de Kanaalstreek heeft, vooral onder invloed van het Drents, veel klankverschillen met de overige streektalen in Groningen. De taal van de Kanaalstreek begint ongeveer in de omgeving van Bareveld en eindigt in Ter Apel. Het wordt gesproken in de Drentse Monden en in delen van het Oldambt en Westerwolde. 

Het Knoalster Grunneges als schrijftaal
Uitgangspunten van een schrijftaal zijn: leesbaarheid en leerbaarheid. Leesbaarheid wil zeggen dat een schrijftaal een spreektaal moet volgen. Leerbaarheid betekend dat een schrijftaal eenvoudig en consequent moet zijn.  Een schrijver kan zich het beste uitdrukken in de woorden zoals hij die spreekt. Woorden, die dezelfde betekenis hebben, kunnen in klanken erg verschillen. Prof. dr. Siemon Reker, hoogleraar Gronings aan de RUG schreef: "Iemand die de klankverschillen niet hoort, weet wellicht niet waar een ander zich druk om kan maken; voor een ander kan het bijkans een halszaak zijn om te spellen zoals hij spreekt en dus zó gelezen wil worden." Om een juiste schriftelijke weergave te krijgen van de gesproken taal is een eigen spelling van woorden nodig. Bij het Knoalsters wordt er echter terdege rekening gehouden met de algemene spelling- en grammaticaregels zoals deze vanaf 1984 door prof. dr. Siemon Reker zijn vastgesteld. Een ander belangrijke reden om in het Knoalsters te schrijven is, dat het lezen in de streektaal die je zelf spreekt altijd het gemakkelijkst is.

 

Spellingregels van het Knoalsters
Meer dan anders in de provincie Groningen, is er in de Kanaalstreek sprake van een monoftongering van de tweeklank. De tweeklank wordt als het ware verkort. Daar, waar dit zich in de spreektaal aandient, wordt het in de schrijftaal gevolgd.Enige voorbeelden:

Nederlands woord moeten; Gronings mouten; Knoalsters motten
                                 maken                     moaken                     mokken
                                 proberen                pebaaiern                  pebaren
                                 twee                        twij                             twèje
                                 nieuws                     nijs                              nès

Bij Nederlands woorden die op elijk eindigen mag in het Gronings de ij worden weggelaten. Woorden als: vriendelijk, onmiddelijk, worden in het Gronings vrundelk en votdoadelk. In het Knoalsters worden de woorden geschreven zoals ze worden uitgesproken namelijk: vrundlek, votdoadlek.

Bij toevoeging van te of de aan woorden in de regelmatige verleden tijd wordt in de Kanaalstreek gekozen voor de waar men elders in de provincie voor te kiest. Voorbeelden:  rookte=rookde, fietst=fietsde, bakte=bakde. Maar ook witte=widde.

Het lidwoord de wordt in de Kanaalstreek meer gebruikt als elders. Het wordt wel dicht bij het woord uitgesproken dat er op volgt. Soms hoor je alleen een lichte keelklank, maar je hoort het, en dan wordt het ook geschreven.

In de Kanaalstreek is het bijna vanzelfsprekend dat, als iemand niet go gauw een gaaf Gronings woord voorhanden heeft, er gewoon een Nederlands woord wordt gebruikt. Men gaat niet naar de winkel om een spaigelploatje te kopen; men koop een cd.

Door deze regels op papier te zetten, is het voor mensen die in het Knoalsters willen schrijven eenvoudiger geworden. Vaak kunnen ze spellen zoals ze spreken. Het mag echter geen fonetisch schrift worden. Dan voldoet het niet meer aan de regel dat een schrijftaal leerbaar moet zijn.

 

 

 Meer over t Knoalster Grunnegs is te lezen in mien essay: Alles over t Knoalster Grunnegs.

 t Is te koop in de boekwinkels in de Knoalstreek of bie mie via de mail: hatoben@online.nl.

t Kost 3,95 euro exl. verzendkosten.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 











Reacties

Pagina<45678>
yeezy boost op 21-08-2018 18:47
I have to show my appreciation for your kind-heartedness giving support to persons that need guidance on in this theme. Your special commitment to passing the solution all over turned out to be amazingly good and has specifically enabled women just like me to realize their pursuits. Your new warm and helpful instruction entails a great deal a person like me and extremely more to my colleagues. Best wishes; from all of us.
paul george shoes op 22-08-2018 00:13
There are some attention-grabbing deadlines on this article but I don抰 know if I see all of them middle to heart. There may be some validity however I will take hold opinion until I look into it further. Good article , thanks and we would like more! Added to FeedBurner as nicely
michael kors outlet online op 22-08-2018 14:58
You made some respectable points there. I appeared on the web for the difficulty and found most individuals will associate with together with your website.
chrome hearts op 23-08-2018 03:49
This website online is really a stroll-via for the entire information you needed about this and didn抰 know who to ask. Glimpse here, and also you抣l positively discover it.
moncler op 23-08-2018 19:42
I抎 need to verify with you here. Which is not something I normally do! I take pleasure in studying a put up that may make individuals think. Additionally, thanks for permitting me to comment!
michael kors outlet op 24-08-2018 10:37
There are certainly plenty of details like that to take into consideration. That could be a nice point to deliver up. I provide the ideas above as normal inspiration but clearly there are questions like the one you bring up the place a very powerful thing can be working in sincere good faith. I don?t know if best practices have emerged round issues like that, but I am sure that your job is clearly recognized as a good game. Each boys and girls feel the influence of just a moment抯 pleasure, for the rest of their lives.
adidas ultra boost op 25-08-2018 00:56
A lot of thanks for your whole effort on this web site. My mum enjoys managing research and it's really easy to understand why. Almost all learn all regarding the compelling manner you offer informative things by means of your blog and even inspire response from the others on that article plus my child is truly understanding a lot of things. Enjoy the remaining portion of the year. You are always conducting a great job.
Liverpool Tröjor op 25-08-2018 07:27
You're a really beneficial internet site; couldn't make it without ya!
Napoli Drakt op 25-08-2018 13:46
Wonderful website you've gotten going here.
vans shoes op 25-08-2018 18:33
You need to participate in a contest for one of the best blogs on the web. I'll recommend this site!
Maglia Monaco Poco Prezzo op 25-08-2018 20:25
Especially insightful....look ahead to coming back.
Liverpool Trøjer op 26-08-2018 00:43
Sustain the good job and producing in the group!
michael kors outlet op 26-08-2018 09:02
This web site is really a stroll-by means of for all of the data you wished about this and didn抰 know who to ask. Glimpse here, and also you抣l positively discover it.
Adidas NMD New Geometry Red op 26-08-2018 22:52
I and my buddies were reading through the best strategies found on the blog and all of a sudden developed a horrible feeling I had not thanked you for those tips. All of the young boys ended up as a consequence excited to study all of them and now have without a doubt been making the most of them. I appreciate you for being considerably kind as well as for pick out some important ideas most people are really eager to understand about. Our own sincere regret for not expressing appreciation to you earlier.
crazy explosive op 27-08-2018 01:44
Can I simply say what a aid to find somebody who really is aware of what theyre talking about on the internet. You undoubtedly know the right way to deliver an issue to gentle and make it important. More people need to read this and perceive this aspect of the story. I cant believe youre not more common since you positively have the gift.
Arsenal Tröjor op 27-08-2018 08:51
Thanks meant for giving this sort of fantastic info.
Arsenal Trøjer op 27-08-2018 15:07
You've gotten terrific stuff in this article.
Napoli Drakt op 27-08-2018 16:03
Thanks intended for delivering this kind of great written content.
I value the details on your internet site. Many thanks.
maglie calcio a poco prezzo op 28-08-2018 06:55
Extremely insightful, look forward to coming back again.
ajax tröja op 28-08-2018 07:35
Great internet site! It looks very professional! Keep up the excellent work!
offwhite op 28-08-2018 10:03
You made some respectable factors there. I regarded on the web for the problem and found most people will associate with together with your website.
billige fotballdrakter op 28-08-2018 10:59
Maintain the remarkable work !! Lovin' it!
fodboldtrøjer med tryk op 28-08-2018 14:13
Your tips is really interesting.
lebron shoes op 29-08-2018 00:46
very nice post, i actually love this web site, keep on it
fotbollströjor barn op 29-08-2018 03:53
Passion the site-- really individual pleasant and whole lots to see!
nuove maglie calcio op 29-08-2018 10:46
Wow, such a handy web page.
billige fodboldtrøjer op 29-08-2018 12:08
You're a very valuable website; could not make it without ya!
fotballdrakter barn op 29-08-2018 12:08
The info is extremely interesting.
longchamp bags op 29-08-2018 17:23
I want to show my appreciation to you for bailing me out of this particular matter. Because of scouting through the world-wide-web and meeting concepts that were not helpful, I figured my entire life was done. Living minus the answers to the issues you've solved by means of your good website is a critical case, as well as those which may have negatively affected my career if I had not come across your blog post. That expertise and kindness in dealing with the whole thing was priceless. I am not sure what I would've done if I had not come across such a step like this. I can now look ahead to my future. Thanks very much for your skilled and results-oriented help. I won't hesitate to refer your web site to anybody who wants and needs direction on this subject matter.
Maglie Calcio a poco prezzo op 29-08-2018 18:59
Maintain the helpful job and delivering in the crowd!
air max 90 op 29-08-2018 19:55
Thank you so much for providing individuals with an extremely memorable chance to check tips from this website. It is usually so pleasing and full of a great time for me personally and my office fellow workers to visit your blog on the least thrice per week to read through the newest things you will have. And definitely, we are at all times motivated with the striking ideas you give. Selected two ideas in this article are undoubtedly the most beneficial I've ever had.
maglie calcio op 29-08-2018 20:33
I enjoy this site - its so usefull and helpfull.
supreme hoodie op 30-08-2018 00:49
Thanks so much for providing individuals with an extremely splendid chance to read critical reviews from this web site. It is usually very terrific and also packed with a lot of fun for me and my office mates to visit your website on the least 3 times in 7 days to read the newest things you have got. Of course, I'm also usually amazed concerning the staggering ideas you serve. Certain 4 facts on this page are definitely the most impressive I've had.
adidas superstar op 30-08-2018 03:34
I wanted to write you the little bit of remark to be able to thank you once again for your personal incredible tactics you've contributed here. It was generous with you to provide freely all that many of us could have distributed for an electronic book in making some cash for themselves, primarily since you could possibly have tried it if you ever decided. The inspiring ideas additionally worked as the easy way to comprehend the rest have the identical zeal similar to my very own to grasp a little more on the subject of this condition. Certainly there are several more pleasant situations up front for those who scan your website.
Magliette Calcio Poco Prezzo op 30-08-2018 06:02
You're a really valuable site; could not make it without ya!
air max op 30-08-2018 10:12
I would like to get across my appreciation for your kindness in support of men and women that require help on your subject matter. Your personal dedication to passing the message around has been exceptionally practical and have usually helped professionals like me to arrive at their dreams. The warm and friendly tutorial signifies a great deal a person like me and a whole lot more to my mates. Regards; from everyone of us.
adidas stan smith men op 30-08-2018 12:46
I intended to create you one very small note to be able to give thanks the moment again for all the extraordinary basics you have shared in this article. It is really surprisingly generous of you in giving without restraint all that some people would've marketed for an ebook to generate some profit for themselves, particularly now that you could have done it in the event you decided. These tactics also served to be a fantastic way to realize that many people have the identical dream just as my own to realize more when it comes to this matter. I am sure there are lots of more enjoyable occasions in the future for many who discover your website.
vans store op 30-08-2018 18:27
My husband and i got quite delighted when Michael could finish off his researching from the ideas he had in your blog. It's not at all simplistic just to find yourself handing out guidance which usually most people have been making money from. So we fully grasp we now have the website owner to appreciate for that. Those illustrations you made, the simple website navigation, the relationships you will make it easier to create - it's got many fantastic, and it's really aiding our son and the family imagine that that theme is cool, which is certainly wonderfully mandatory. Many thanks for all!
yeezy boost 350 op 30-08-2018 18:46
I just wanted to type a brief word to say thanks to you for those great instructions you are giving at this website. My considerable internet look up has at the end of the day been honored with beneficial facts and strategies to talk about with my neighbours. I 'd say that most of us visitors are definitely endowed to exist in a great community with very many lovely people with very helpful hints. I feel extremely blessed to have come across your entire webpages and look forward to many more enjoyable moments reading here. Thanks a lot again for everything.
Pagina<45678>
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Dit is een verplicht veld